Home ] Terug naar periode 1965-1985 ]Vorige station ] Volgende station ] [ Volgende pagina ]
  

 

SCHAGEN

  
Afkorting:Sgn
Maatschappij:Nederlandse Spoorwegen (NS)
Type:Standaardtype Douma ("plint")
Architect:C. Douma
Bouwjaar: 1968
Verbouwd: 2009
Baanvak: Alkmaar - Den Helder:
  
  
Het is anno nu haast niet meer voor te stellen, maar een eeuw geleden was Schagen een belangrijk spoorknooppunt. Voor het regionale tramverkeer, welteverstaan. Vanuit Schagen reden trams naar Wognum, Alkmaar en naar de Wieringerwaard, waarbij de teams gebruik maakten van het bestaande tramstation. Die tijd is voorgoed voorbij. Na het opheffen van de tramlijnen zijn alle sporen opgeruimd, al zijn er hier en daar nog enkele overblijfselen in het Noord Hollandse landschap te vinden. In Schagen zelf is zo goed als niets meer van het tramverleden terug te vinden. Zelfs het treinstation is inmiddels onherkenbaar veranderd.
Station Schagen ligt aan de spoorlijn Alkmaar - Den Helder. Sinds 1996 is dit de plek waar de dubbelsporige lijn vanuit Alkmaar verder gaat als enkelsporig traject. Tegenwoordig is Schagen een forenzenplaats, gelegen zo'n twintig kilometer ten noorden van Alkmaar. De bijna 20.000 inwoners tellende plaats maakte vooral in jaren zeventig en tachtig van de twintigste eeuw een flinke groeispurt mee. Alhoewel Schagen steevast een dorp wordt genoemd is het eigenlijk een stad, het kreeg namelijk in 1415 stadsrechten. Desondanks mist het die typische kenmerken van een stad, zoals Alkmaar, Hoorn of Enkhuizen die wel hebben. Eeuwenlang bleef het een betrekkelijk klein plaatsje, dat vooral een marktfunctie had.
Dit veranderde enigszins in 1865, toen de spoorlijn Alkmaar in gebruik werd genomen en Schagen haar eerste station kreeg. Die spoorlijn was het eerste deel van de door de Nederlandse Staar aangelegde spoorverbinding tussen Amsterdam en Den Helder, ooit aangeduid als Staatslijn K. En omdat het een Staatslijn betrof kreeg Schagen een standaardstationsgebouw, en wel één van het kleinste formaat (vijfde klasse). Dit gebouw werd aanvankelijk groot genoeg geacht voor een plaats als Schagen. Toch moest het kort na de ingebruikname al uitgebreid met een extra vleugel. Aan het begin van de twintigste eeuw werd het gebouw wederom uitgebreid, ditmaal werd de genoemde vleugel nog eens fors vergroot, waarbij ook de voorzijde van het oorspronkelijke gebouw van een extra voorbouw werd voorzien. Van een fraai en samenhangend geheel was allang geen sprake meer…
Ongeveer in diezelfde tijd begon Schagen zich tot een regionaal knooppunt van tramlijnen te ontwikkelen. De tramlijn naar Wognum bestond al sinds 1898, maar nu kwamen er ook tramlijnen naar Van Ewijksluis (in de Wieringerwaard) en naar Alkmaar (via Warmenhuizen en Schoorl). Aanvankelijk had die tram een eigen station aan de Zuiderweg, waar ook de remise was. Voor de reizigers die van de tram naar de trein (en vice versa) overstapten betekende dit een wandeling van circa 500 meter. Al snel werd besloten om het treinstation uit te breiden met enkele tramperrons. Doordat die trams allemaal op normaalspoor reden was het uitbreiden en verbouwen van het sporenemplacement niet zo ingewikkeld. Een bijkomend voordeel was dat de HIJSM, die de spoorlijn exploiteerde, ook de tramdiensten verzorgde. Met de komst van de tramlijn naar Alkmaar, in 1913, werd het tramstation definitief verlaten.
Rond 1920 had station Schagen haar grootste omvang bereikt. Er waren niet minder dan vier perrons, waarvan de achterste twee voor de trams waren bedoeld. Daarnaast waren er enkele goederensporen en er was een forse tramremise. Schagen was in die tijd een waar spoorknooppunt. Erg lang zou dit trouwens niet duren. De opkomst van zowel de bus als de vrachtauto en de economische crisis van de jaren dertig deden de tramlijnen één voor één de das om. De tramlijn naar Van Ewijksluis werd in 1935 als laatste opgeheven. Kort hierna werden de tramsporen verwijderd en werd de remise ontmanteld. Vanaf dat moment werd Schagen weer een bescheiden halte aan de enkelsporige lijn naar Den Helder…
Boven: Het huidige stationsgebouw van Schagen is het tweede exemplaar en werd in de zomer van 1968 in gebruik genomen. Het is een zogenoemd Standaardgebouw Douma, type "plint" en is een spiegelbeeld van het stationsgebouw van Etten-Leur...
.
Onder: Het eerste stationsgebouw van Schagen, hier afgebeeld op een litho. Het is een uitsnede van een bekende litho, die door het duo Emrik & Binger in 1865 werd genaakt, ter gelegenheid van de opening van de spoorlijn Alkmaar - Den Helder. De afbeelding toont het stationsgebouw in haar oorspronkelijke gedaante. En dat is een bijzonderheid, al binnen een jaar na de ingebruikname werd het gebouw flink uitgebreid…
.
Bron: foto
 
 
 
Onder: Nogmaals het stationsgebouw, maar nu zoals het er in haar laatste jaren uitzag. De in 1866 gebouwde vleugel werd rond 1907 fors uitgebreid. Het werd ook een stuk breder, waardoor het als een soort uitbouw aan de voorzijde doorliep. Deze foto werd kort voor de afbraak gemaakt. Het gebouw verkeerde toen al jaren in een deplorabele staat, deels veroorzaakt provisorisch herstelde oorlogsschade. In september 1944 raakte het stationsgebouw en omgeving zwaar beschadigd doordat een bij het station staande munitietrein werd beschoten, met alle gevolgen van dien; niet alleen het station, maar ook de directe omgeving raakten zwaar beschadigd. Dat er onder de Schagense bevolking geen dodelijke slachtoffers zijn gevallen mag gerust een wonder worden genoemd...
.
 
 
Onder: De hal van het oude stationsgebouw. Ondanks de later aangebouwde voorbouw oogde de ruimte bepaald niet groot. Let op de bijzondere, rechthoekige armaturen boven de loketten. Aan de rechterkant is de doorgang naar de perrons te zien.
.
Onder: De perronzijde van het station. Dankzij de forse vleugel was hier een behoorlijke perronbeschutting. Ook deze foto werd kort voor de afbraak van het eerste stationsgebouw gemaakt. Opmerkelijk genoeg lijkt het gebouw er aan deze zijde nog redelijk uit te zien. Zelfs de dakversiering is nog aanwezig...
.
 
 
Onder: Nogmaals de perronzijde van het station, maar nu uit de tijd dat het ook een tramstation was. Helemaal aan de rechterkant staat dan ook een tramlocomotief van Backer & Rueb, een type dat op de tramlijn naar Wognum werd gebruikt. Station Schagen telde in die tijd vier perrons, waarbij moet worden opgemerkt dat dit smalle perrons waren die aan één zijde kon worden gebruikt...
.
(Ansichtkaart)

Onder: Een plattegrond van Schagen, zoals het er ongeveer een eeuw geleden uitzag. Duidelijk zichtbaar zijn de spoorlijn Alkmaar-Den Helder (A) en de tramlijnen naar Wognum en naar Van Ewijksluis (B) en de tramlijn richting Alkmaar (C). Wat direct opvalt is de geringe grootte van het plaatsje, de gemeente telde in die tijd nog geen vierduizend inwoners. Het station (1) stond zelfs iets buiten de bebouwde kom. De tramlijn naar Wognum had aanvankelijk een eigen station (2), deze stond echter op ruim een halve kilometer afstand van het treinstation. Daarom werd al snel een verbindingsspoor (3) naar het HIJSM-station gelegd. Met de ingebruikname van de tramlijn naar Alkmaar werd het tramstation opgeheven en het treinstation uitgebreid. De remise (4) bleef overigens wel op haar oude plek...
.

.
 
 

 

  Free counter and web stats versie: 05-05-2021