Home ] Terug naar periode 1945-1965 ]Vorige station ] Volgende station ] [ Volgende pagina ]
   

 

PURMEREND

Afkorting: Pmr
Maatschappij: Nederlandsche Spoorwegen (NS)
Architect: K.F.G. Spruit
Decoratie: F.C. Nix
Bouwjaar: 1958
Baanvak: Zaandam-Hoorn
   
   
Wie voor het eerst met de trein in Purmerend aankomt zal zich ongetwijfeld afvragen hoe het kan dat een stad van bijna 80.000 inwoners het met zo'n klein station moet doen. Toegegeven: Purmerend telt tegenwoordig zo'n drie stations en de beide nevenstations (Overwhere en Weidevenne) hebben inmiddels een flink deel van de treinreizigers overgenomen. Tegenwoordig doet station Purmerend Overwhere - qua reizigersaantallen- zelfs nauwelijks onder ten aanzien van het centrumstation. Maar bovenal moet worden bedacht dat toen in 1958 het huidige stationsgebouw in gebruik werd genomen Purmerend een stadje van amper 9000 inwoners was! Het station lijkt op het eerste gezicht niet bepaald opzienbarend. Toch heeft het wel degelijk een bijzonderheid, voor het eerst sinds lange tijd werd het gebouw door een "externe" architect ontworpen: K.F.G. Spruit. Ook was Purmerend één van de allereerste plaatsen waar een (te) groot negentiende eeuws stationsgebouw werd vervangen door een aanzienlijk kleiner exemplaar, iets wat in de daaropvolgende decennia nog veel vaker zou gebeuren.
Tegenwoordig is Purmerend vooral bekend als forenzenplaats. De vele rijtjeshuizen werden voornamelijk vanaf de jaren zeventig gebouwd, toen de stad was aangewezen als groeikern en overloopgemeente zodat een deel van de Amsterdamse bevolking hierheen verhuisden. Met de groei van Purmerend veranderde ook het karakter van het spoor en het station. Het is anno nu bijna niet meer voor te stellen dat het station nog geen halve eeuw geleden aan een enkelsporig lijntje stond, waar nog met (verouderd) dieselmaterieel werd gereden. De Enkhuizerlijn, de spoorlijn tussen Zaandam en Enkhuizen waaraan Purmerend ligt, werd immers pas in 1974 geëlektrificeerd. Maar ondanks het feit dat Purmerend voornamelijk uit nieuwbouwwijken bestaat is het al een oud stadje, met een geschiedenis die teruggaat tot de dertiende eeuw. Oorspronkelijk was het een planmatig opgezet (ook toen al!) stadje bij een kasteel, het in de achttiende eeuw gesloopte Slot Purmerstein. Eeuwenlang bleef het een vrij kleine stad aan het riviertje de Where, maar desondanks had het wel een omwalling. Veel van de geschiedenis is verloren gegaan. Niet alleen het kasteel is allang verdwenen, ook werd de stad meerdere keren door rampen getroffen, zo werd het in 1519 door een grote brand nagenoeg met de grond gelijk gemaakt. Ook de omwalling is al heel lang verleden tijd, maar op een hedendaagse plattegrond zijn de contouren nog altijd te herkennen. Dankzij het droogmalen van enkele meren in de omgeving (Wormer, Purmer en Beemster) ontwikkelde Purmerend zich tot een regionaal centrum, maar anders dan steden zoals Alkmaar, Hoorn of Enkhuizen bleef het tot ver in de twintigste eeuw een klein stadje, de aanleg van zowel het Noordhollandsch Kanaal (1824) als het spoor (1884) veranderde daar aanvankelijk weinig aan…
Desondanks kreeg Purmerend in 1884 een station met een relatief fors stationsgebouw. De architect van dat gebouw is mij niet bekend, maar ik vermoed dat dit M.A. van Wadenoijen was. Het was ogenschijnlijk een iets kleinere en wat eenvoudiger versie van dat van Hoorn, waarbij vooral het middendeel aanzienlijk smaller was. De beide zijvleugels waren daarentegen iets langer, zodat de totale lengte uiteindelijk ongeveer gelijk was. Qua bouwstijl vertoonde het gebouw sterke overeenkomsten met de andere stationsgebouwen langs de spoorlijn Zaandam-Enkhuizen, zoals Kwadijk, of Oosthuizen of Avenhoorn. Aan de afwerking werd veel aandacht geschonken. Denk hierbij aan het vele gebruik van natuursteen of het dak, waarbij de dakpannen in een decoratief patroon werden gelegd. Toch waren de versieringen minder uitbundig dan bij het Hoornse stationsgebouw. Het formaat van het gebouw was -zeker voor het Purmerend van de negentiende eeuw- riant te noemen, de locatie van het station stuitte echter wel op de nodige weerstand. Het kwam namelijk (destijds) een eind buiten de stad te staan. Bovendien werd de enige toegangsweg ook nog eens met een omweg aangelegd, waardoor de afstand nóg wat forser uitpakte. Vanaf het station liep die weg namelijk rechtstreeks naar de Where, daarna ging het langs het riviertje naar de stad. De reden voor die afstandelijke ligging moet wellicht (dit weet ik namelijk niet zeker) worden gezocht in het feit dat vlakbij het station twee waterwegen moeten worden gepasseerd, die beide zijn voorzien van beweegbare bruggen. In die tijd kon een brug uitsluitend onder een rechte hoek over het water worden gebouwd. Maar nogmaals; het is ook goed mogelijk dat er een totaal andere reden aan ten grondslag lag…
In de beginjaren was de spoorlijn Zaandam-Hoorn-Enkhuizen vooral een onderdeel van de verbinding Amsterdam-Leeuwarden, waarbij tussen Enkhuizen en het Friese Stavoren een bootdienst werd onderhouden. Maar ook Purmerend profiteerde van de spoorwegverbunding. Vooral het goederenvervoer, en dan met name tuinbouwproducten en vee, werden veelvuldig via het station getransporteerd. Het station scheen zelfs een aparte laad/losperron voor vee te hebben gehad, dit uiteraard ten behoeve van de beroemde Purmerendse veemarkten.
Aan het begin van de twintigste eeuw begon Purmerend dan toch wat uit te breiden. Die eerste uitbreiding vond -uiteraard- plaats n het gebied tussen de oude stadskern en het station. Hierdoor werd op een gegeven moment ook de afstand tussen het station en de binnenstad wat bekort, waarbij de nieuwe Wilhelminalaan een waardige entree werd. De aanleg van het Cramwinckelplantsoen, pal voor het station, completeerde het geheel…
Boven: Het huidige stationsgebouw van Purmerend werd in 1958 geopend. Op het eerste gezicht oogt het onwaarschijnlijk klein voor een stad van bijna 80.000 inwoners. Toen het huidige stationsgebouw werd gebouwd telde datzelfde Purmerend echter minder dan 10.000 zielen. Bovendien komt het station ook in de hedendaagse stad bepaald niet krap bemeten over. Niet alleen hebben de twee nevenstations flink wat reizigers overgenomen, ook is het gemiddeld aantal mensen dat dagelijks vanuit Purmerend de trein neemt relatief gering...
 
 
Onder: De perronzijde oogt evenmin spectaculair. Het tweede perron -hier nog net zichtbaar- ligt trouwens nog niet eens zo heel lang op deze plek, tot en met het begin van de jaren zeventig lag deze namelijk tussen het eerste en tweede spoor in. Dit verklaart de forse ruimte tussen de twee sporen, zoals ook nu nog te zien is. Het geeft ook aan hoe smal dat perron geweest moet zijn...
.
 
 
 
 
 
Onder: Het eerste stationsgebouw van Purmerend deed qua vorm sterk denken aan stationsgebouwen zoals nu nog in Sneek of Tiel zijn te vinden. Het gebouw bestond uit een hoog middendeel en lagere zijvleugels, die bij dit gebouw behoorlijk lang waren. Aan de afwerking was bijzonder veel aandacht geschonken,. Denk hierbij aan de fraaie omlijsting van het uurwerk (op deze afbeelding trouwens niet goed te zien) en het vele gebruik van natuursteen. Veel van die details verdwenen aan het begin van de twintigste eeuw helaas onder een dikke pleisterlaag...
.
(Ansichtkaart)
Onder: De perronzijde van het eerste station, het stationsgebouw is inmiddels witgepleisterd. Op deze afbeelding is goed te zien dat het tweede perron tussen het eerste en tweede spoor ligt, een opstelling die in die tijd zeker niet ongebruikelijk was. Let ook op het stadswapen, dat -voor zover ik weet- alleen op de rechter zijgevel was aangebracht. In de andere zijgevel was op die plek een venster. De reizigers op het eerste perron hadden een riante luifel als beschutting...
.
(fotograaf onbekend)
 
 
Onder: Nogmaals het eerste stationsgebouw van Purmerend. Hier is goed te zien dat de twee zijvleugels bijzonder lang waren, zeker in verhouding met het vrij smalle middendeel. De dakpannen waren in een fraai decoratief patroon gelegd…
.
 
 
Onder: Een fraaie ansichtkaart, met daarop een rij gloednieuwe huizen aan de Herengracht en links op de achtergrond het stationsgebouw. Zo zag Purmerend er rond 1910 nog uit. Tussen het station en de stad was een grote open ruimte. Zo beschouwd leek de afstand wel mee te vallen, maar in die tijd liep de enige weg naar het station nog langs het riviertje de Where. Pas (ver) na 1920 zou die open ruimte worden volgebouwd...
.
(Ansichtkaart)
Onder: In het hedendaagse Purmerend is het even zoeken naar overblijfselen van het station uit 1884. Verscholen in het groen is nog net een klein stukje van de dubbele brugwachterswoning te zien, die hoorde bij de brug over het Noordhollandsch Kanaal. Het werd rond 1883 gebouwd en is daarmee het enige oorspronkelijke bouwwerk in Purmerend dat bewaard is gebleven. De draaibrug over het kanaal is trouwens al één of meerdere keren vervangen...
.
 
Volgende pagina ]

 

  Free counter and web stats versie: 8-10-2018