|
|
|
Het oorspronkelijke statiom -1-
Als kind kwam ik regelmatig in IJsselmuiden, direct tegenover Kampen. Ik kwam dan altijd langs het monumentale stationsgebouw van Kampen, dit vormde voor mij een beeld hoe een stationsgebouw er uit hoort te zien: een imposant gebouw met -uiteraard- een (uurwerk)toren. Toen Lelystad haar station kreeg was ik aanvankelijk verbijsterd; waar is het stationsgebouw? Wist ik toen veel wat een viaductstation inhield...
Een viaductstation, dus. Net als bij de Almeerse stations werden ook hier de stationsfaciliteiten onder de perrons geplaatst. Maar anders dan bij vergelijkbare viaductstations, zoals Almere Centrum of Amsterdam Lelylaan, werd hier het aanvullende vervoer naast het station gesitueerd in plaats van er onder. Ook werd het station hier veel minder een onderdeel van het centrum, zoals dit in Almere wel gebeurde. In die tijd stagneerde de ontwikkeling van Lelystad, de bevolkingsgroei was zelfs vrijwel tot stilstand gekomen. Het resultaat hiervan was dat het gebied tussen het station en het stadhuis nog geruime tijd onbebouwd bleef. Vanaf het perron had men destijds een onbelemmerd uitzicht op het Zuiderzeeziekenhuis, in die tijd beter bekend als “Medisch Centrum West”. Het station was dan ook een fors, glazen bouwwerk, dat eenzaam in een te ruime omgeving stond.
Zoals alle (oorspronkelijke) stations aan de Flevolijn werd ook Lelystad Centrum ontworpen door architect P.A.M. Kilsdonk. De “foutjes” die in het Almeerse centrum-station waren geslopen (een lage, vrij donkere hal en een overkapping met matige beschutting) werden bij dit station dan ook ruimschoots goedgemaakt. Naar mijn bescheiden mening is dit het fraaiste station uit het oeuvre van Kilsdonk. Ja, ik ben bevooroordeeld, maar het feit dat dit het enige station van deze architect is dat in het Post 65-programma is opgenomen zegt waarschijnlijk wel genoeg...
De basis van het station bestaat uit een groot betonnen viaduct, waaromheen het station is gebouwd. Aanvankelijk had het station slechts één perron en twee sporen, het was dan ook een stuk smaller dan tegenwoordig het geval is. Toch was duidelijk te zien dat het station is ontworpen met vier sporen en twee perrons. Aan de westzijde was namelijk een verhoogd fietspad, dat op een wel heel robuust uitgevoerd viaduct lag. Dat viaduct was immers al berekend op een vierde spoor.
De stationshal is bijzonder licht. Dit komt vooral dankzij grote vides, de openingen in het perron, waardoor er heel veel daglicht is. Ook maakt het de hal hoger dan ze in werkelijkheid is. In het station waren (vanaf de centrumzijde gezien en met de klok mee) een restaurant, een grenswisselkantoor, de loketten, een boekwinkel en een pasfotoautomaat. Ook is er -in mijn herinnering- een bloemenkiosk geweest. De verschillende ruimtes zijn zo veel mogelijk los van het viaduct geconstrueerd, ook kregen zij een dubbel plafond. Dit werd gedaan om het dreunen van de op het viaduct rijdende treinen zoveel mogelijk te dempen. Die constructie is het duidelijkst zichtbaar bij het vroegere restaurant, die ook opvalt door de bijzondere vorm van de ruimte. De sierlijk halfronde glazen gevel doet denken aan het voormalige stationsrestaurant in Oss, dat -niet geheel toevallig- door dezelfde architect werd ontworpen. Schuin tegenover het restaurant was vroeger het plaatskaartenkantoor, en ook hier leek men destijds al vooruit te lopen op een latere uitbreiding van het station. Er konden namelijk niet minder dan vijf loketten worden gebruikt. Dit bleek achteraf een wel heel optimistisch idee: in de praktijk zijn er nooit meer dan twee loketten tegelijk in gebruik geweest. |
Onder: Een oudere foto van het Lelystadse Centrum-station. Deze werd al gemaakt in 1996, het is zelfs één van de allereerste stationsfoto’s die ik maakte. In 1996 stond het station nog steeds in een nogal ruime omgeving. Al was in de jaren ervoor al wel het Gewestelijk Arbeidsbureau (tegenwoordig in gebruik bij marketingbedrijf I-Clicks) gereedgekomen, deze staat naast het station, maar niet op deze foto. Inmiddels is de situatie enorm veranderd, zo is de plek waarvandaan deze foto is gemaakt al helemaal volgebouwd en is het gebied tussen het station en het tegenoverliggende Dukaatplein autovrij. Het Stationsplein is in de tussentijd al minstens drie keer heringericht. Ook op het moment van schrijven (februari 2026) is dit het geval, deze werkzaamheden zijn overigens al zo’n twee jaar gaande. Er is inmiddels een gloednieuw busstation aangelegd, waarbij deze iets naar het zuiden werd verplaatst. Ook is de Middenweg volledig verlegd in de richting van de spoordijk.
|
| |
| |
|
|
|
|
Onder: De twee toegangen lijken op het eerste gezicht hetzelfde te zijn. Toch is de ingang aan de centrumzijde makkelijk te herkennen, dankzij die opvallende, halfronde gevel van het vroegere stationsrestaurant.. Die wand zet zich binnen voort en vormt zo een halve cirkel. Het doet wel wat denken aan het (eveneens voormalige) stationsrestaurant in Oss, dat overigens door dezelfde architect werd ontworpen. Het Lelystadse stationsrestaurant is al sinds jaar en dag een Burger King.
|
Onder: Een heel aardig detail is de ingang van het stationsrestaurant. De glazen toegang heeft een opvallend forse luifel, die zelfs met rode kolommen moet worden ondersteund. Ook dit lijkt een soort knipoog van architect Kilsdonk naar zijn eerdere stationsproject in Oss, waar de toegangen van het stationsgebouw worden ondersteund door kolommen van de oude perronoverkapping. De afwisseling van antracietkleurige en gebroken witte vlakken moet associaties met natuursteen oproepen. Ze hadden trouwens vroeger andere kleuren...
|
|
|
|
|
Onder: De ingang aan de “rechtbankzijde”, zoals deze er oorspronkelijk (lees: vóór 2009) uitzag. De vormgeving week toen nog sterk af ten opzichte van de andere ingang. De toegang was smaller, ook had het minder schuifdeuren. De luifel boven de ingang is in principe wel hetzelfde, maar was toen nog haaks boven de ingang gemonteerd. De witte driehoek-vormige constructie is wel verdwenen. Boven de luifel ligt een viaduct, dat toen nog een fietspad was. Tegenwoordig ligt hier spoor 1 op. De twee toegangen zien er tegenwoordig ongeveer hetzelfde uit, er is dan ook geen duidelijke voor- of achterzijde meer.
|
Onder: Internationale erkenning voor station Lelystad Centrum. In 1989 werd het onderscheiden met de prestigieuze Brunel Award. Het bijbehorende bordje kreeg een prominente plek in de hal, onder de herinneringsplaquette die door de koningin werd onthuld. Jarenlang was ze nauwelijks zichtbaar geweest, doordat er een informatiebalie voor was geplaatst. Deze heeft inmiddels een andere plek gekregen. Op het bordje staat: “Brunel Award, for outstanding visual design in railroad transportation. Utrecht, 1989.” De award werd destijds in de Domstad uitgereikt, vandaar dat ze erbij wordt vermeld. Lelystad Centrum was overigens pas het tweede Nederlandse station dat deze prijs kreeg, vier jaar eerder ging station Heerenveen haar voor.
|
|
|
|
|
Onder: Dit deel van de stationshal is het oude gedeelte en ziet er in grote lijnen nog hetzelfde uit, al waren de incheckpalen en de bijbehorende poortjes er in 1988 uiteraard nog niet. De indeling is echter ongewijzigd, wel hebben de diverse ruimten een andere invulling gekregen. Het inmiddels veelbesproken kunstwerk “Gelede Pagode”, van J.J. Mulder, staat nog altijd op haar oorspronkelijke plekje...
|
Onder: Opnieuw het interieur, maar dan in tegenovergestelde richting gezien. Een opvallend kenmerk van dit station zijn de grote vides, zodat de bijzondere constructie van de overkapping ook vanuit de hal is te zien. Ook dit is een wat oudere foto, rechts van de trap is nog net de AKO-boekhandel te zien. Deze is al jaren geleden verdwenen, tegenwoordig is hier een fietsenzaak. Links van de trap waren vroeger de loketten.
|
|
|
|
|
versie:
10-02-2026
|
