[ Home ] [ Terug naar de eerste pagina ] [ Vorige pagina ] [ Volgende pagina ]
   
 
AMERSFOORT CENTRAAL

 

Een bizarre situatie -1- (drie stations binnen 600 meter)

       
STATION "STAAT"   STATION "STAAT-AANSLUITING"  
       
Maatschappij: Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij (HIJSM) Maatschappijen: Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij (HIJSM)
Bouwjaar: 1886   Nederlandsche Centraal-Spoorweg-Maatschappij (NCS)
Gesloopt: ca. 1902 Bouwjaar: 1886
    Gesloopt: 1898
   
   
Het Amersfoortse station uit 1863 stond relatief dichtbij de toenmalige stad. Het was tussen 1874 en 1876 een spoorknooppunt geworden, waar zowel de N.C.S. (Nederlandsche Centraal-Spoorweg-Maatschappij) als de H.IJ.S.M. (Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij) gebruik van maakten. Maar als in 1875 de Derde Wet op de aanleg van Staatsspoorwegen wordt aangenomen, is het begin van het einde voor dit station al ingeluid. Eén van de spoorverbindingen die krachtens deze wet aangelegd moest worden was namelijk die tussen Amersfoort en Nijmegen, via Rhenen en Kesteren. Dit was onderdeel van een internationale spoorverbinding tussen Amsterdam en Duitsland, en was voor de H.IJ.S.M. – die de lijn mocht exploiteren- van groot belang.
Maar in Amersfoort ontstond hierdoor een groot probleem; de spoorverbinding kon op geen enkele wijze met het N.C.S.-station worden verbonden, ze takt even ten westen van het station aan het al bestaande spoor. De “Hollandsche” zag zich dan ook gedwongen om een aparte halte met de naam Amersfoort Staat te bouwen. Deze kwam nabij het Smallepad te staan, niet ver van het N.C.S.-station. Dit betekende wel dat een reiziger die komende uit de richting Utrecht of Zwolle de reis richting Kesteren wilde vervolgen, zo'n 300 meter lopen. Het duurde dan ook niet lang voordat er een omnibusdienst kwam. Ook dit was uiteraard verre van ideaal. Men ondervond kennelijk zoveel overlast, dat al na enkele jaren werd besloten een derde halte in het leven te roepen: Amersfoort Staat-Aansluiting. Deze halte had uitsluitend een eilandperron. Er was geen haltegebouw en het perron was niet eens vanaf de straat te bereiken, ze diende uitsluitend om over te stappen. Zodoende had Amersfoort vanaf 1890 binnen een afstand van ca. 600 meter drie stations, met alle drie een beperkte capaciteit. Het spreekt dan ook voor zich dat deze onhandige -en vooral onlogische- situatie al snel onhoudbaar werd. Er moest een nieuw centraal station komen en wel direct na de aansluiting met Kesteren, het liefst op de plaats waar op dat moment de halte Amersfoort Staat-Aansluiting was gelegen. Bij dit nieuw te bouwen station zou tevens een groot rangeerterrein en een centrale werkplaats voor het goederenmaterieel moeten komen.
De spoorwegmaatschappijen H.IJ.S.M. en N.C.S. hadden al snel een consensus aangaande het nieuwe station bereikt, maar het stadsbestuur van Amersfoort en -met name- de Kamer van Koophandel waren felle tegenstanders van de gekozen locatie. Zij hadden liever een nieuw station op de plaats van het bestaande NCS-station gezien, uiteraard vanwege de veel gunstiger ligging. De spoorwegen (lees: HIJSM) hechtte echter zeer veel waarde aan de doorgaande verbinding naar Nijmegen, en weigerden dan ook de plannen te wijzigen. De Kamer van Koophandel opperde vervolgens om in de spooraansluiting een zogenoemd vorkstation te bouwen, het rangeerterrein en de werkplaats konden dan wel op de gewenste plek worden aangelegd. De spoorwegen hielden echter voet bij stuk...

Boven: Eén van de weinige foto’s van station Amersfoort Staat. Dit station werd in 1886 in gebruik genomen, zodat reizigers uit de richting Kesteren konden overstappen op de trein naar Zwolle. Hiervoor moest men nog wel zo’n 300 meter te voet afleggen. Anders dan de naam wellicht doet vermoeden was deze halte niet van Staatsspoor, maar werd ze door aartsrivaal H.IJ.S.M. gerund. Amersfoort Staat lag net vóór de aansluiting met het spoor naar Kesteren, bij de huidige hoek Achterom / Kersenbaan. De halte was als tijdelijk bedoeld, maar was desondanks behoorlijk presentabel. Er was een behoorlijk stationsgebouw en het perron had zelfs een overkapping. Nadat in 1901 het nieuwe Amersfoortse hoofdstation werd geopend bleef dit gebouw nog enige tijd in gebruik als tijdelijk stationsgebouw. De overkapping kreeg zelfs een tweede leven op het nieuwe station. Van de halte Amersfoort Staat-Aansluiting zijn overigens geen afbeeldingen bekend...
 
 
 

Onder en rechts: Tussen 1890 en 1898 was het Amersfoortse station in zekere zin verspreid over drie locaties. Het N.C.S.-station (1) was het oorspronkelijke station uit 1863. Omdat de in 1886 geopende spoorlijn naar Kesteren op geen enkele wijze met dit station kon worden verbonden moest voor deze lijn station Amersfoort Staat (2) worden gebouwd, compleet met eigen lossporen en een draaischijf. De overstap van daaruit naar het N.C.S.-station (en andersom) was echter zo omslachtig dat al snel werd besloten nóg een overstapstation te bouwen. Dit werd de halte Amersfoort Staat-Aansluiting (3). Deze bevond zich nabij de plek waar nu het centrale eilandperron van het huidige station is.
 
 

Onder: Naast de drie hier besproken stations had Amersfoort aan het einde van de negentiende eeuw nog een vierde halte, de stopplaats De Vlasakkers. Deze halte lag aan de spoorlijn naar Utrecht, bij de spoorwegovergang in de Barchman Wuytierslaan, niet ver van de Bernhardkazerne en het Dierenpark Amersfoort. In 1936 of 1938 werd de halte opgeheven, maar kwam kort na de bevrijding weer tijdelijk in bedrijf. Dit vanwege de schade aan het “hoofdstation”. Hierna werd de stopplaats nog incidenteel als een soort evenementenhalte gebruikt, bijvoorbeeld voor de partijdagen van de politieke partij CPN. Na 1962 was het definitief gedaan met de stopplaats, er is tegenwoordig niets meer dat nog aan de halte herinnert. De naam leeft echter voort in de vorm van het militaire raccordement, dat overigens een kleine kilometer westelijker ligt. Let ook op de reclamezuil van Hulsko, een koffiebranderij uit Amersfoort...
 
 

  Free counter and web stats versie: 15-07-2026